علائم عفونت ادراری (UTI) چیست؟؛ زنگ خطرهایی که نباید نادیده بگیرید

چرا شناخت علائم عفونت ادراری حیاتی است؟

آیا تا به حال احساس کرده‌اید که نیاز فوری به دستشویی دارید، اما وقتی می‌روید، تقریباً هیچ خبری نیست؟ یا شاید هنگام ادرار کردن احساس سوزش عجیبی داشته‌اید؟ اگر پاسخ مثبت است، شما تنها نیستید. علائم عفونت ادراری (Urinary Tract Infection) یا به اختصار UTI، یکی از شایع‌ترین عفونت‌های باکتریایی در جهان است که سالانه میلیون‌ها نفر را درگیر می‌کند.

بسیاری از افراد تصور می‌کنند عفونت ادراری یک مشکل ساده است که خودبه‌خود حل می‌شود؛ اما واقعیت این است که اگر علائم اولیه را نادیده بگیرید، این عفونت ساده می‌تواند به یک مشکل جدی کلیوی تبدیل شود. در این مقاله جامع از آزمایشگاه رایان شیراز، ما نه تنها علائم شایع عفونت ادراری را بررسی می‌کنیم، بلکه تفاوت علائم در مردان، زنان، کودکان و سالمندان را نیز زیر ذره‌بین می‌بریم. اگر به سلامتی خود اهمیت می‌دهید، این راهنما برای شماست.

عفونت ادراری چیست و چرا رخ می‌دهد؟

قبل از اینکه به سراغ علائم عفونت ادراری برویم، باید بدانیم در بدن چه اتفاقی می‌افتد. دستگاه ادراری ما شامل کلیه‌ها، لوله‌های حالب، مثانه و مجرای ادرار است. وظیفه این سیستم، دفع ضایعات و آب اضافی بدن است.

عفونت ادراری زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌ها (معمولاً باکتری E. coli که در روده زندگی می‌کند) راه خود را به داخل مجرای ادرار پیدا کرده و شروع به تکثیر کنند. اگر سیستم ایمنی نتواند آن‌ها را مهار کند، عفونت شکل می‌گیرد و بدن با "علائم عفونت ادراری" به ما هشدار می‌دهد.

۵ علامت اصلی و کلاسیک عفونت ادراری (کیستیت)

وقتی عفونت محدود به مثانه و مجرای ادرار است (که به آن عفونت دستگاه ادراری تحتانی یا کیستیت می‌گویند)، علائم معمولاً آزاردهنده هستند اما هنوز به مرحله خطرناک نرسیده‌اند. شایع‌ترین نشانه‌ها عبارتند از:

سوزش ادرار

این شاید معروف‌ترین علامت باشد. احساس سوزش، گزگز یا درد تیز هنگام خروج ادرار. این درد ناشی از التهاب مجرای ادرار است که با عبور ادرار اسیدی تحریک می‌شود. اگر هنگام ادرار کردن احساس می‌کنید "آتش گرفته‌اید"، این اولین زنگ خطر است.

تکرر شدید ادرار

آیا احساس می‌کنید هر ۱۰ دقیقه باید به دستشویی بروید؟ حتی اگر مثانه‌تان خالی باشد؟ التهاب مثانه باعث می‌شود گیرنده‌های عصبی آن حساس شده و حتی با وجود حجم کم ادرار، پیام "پری مثانه" را به مغز بفرستند

احساس فوریت ادرار

این با تکرر ادرار فرق دارد. فوریت یعنی ناگهان احساس می‌کنید همین الان باید ادرار کنید و اگر نجنبید، ممکن است اختیار خود را از دست بدهید. این حالت نشان‌دهنده اسپاس‌های عضلانی مثانه ناشی از عفونت است.

تغییر در ظاهر و بوی ادرار

در حالت عادی، ادرار باید شفاف و به رنگ زرد کمرنگ باشد. در زمان عفونت، ممکن است با موارد زیر روبرو شوید:

• ادرار کدر: ناشی از وجود چرک یا باکتری.
• بوی تند و زننده: بویی شبیه به آمونیاک یا ماهی گندیده.
• خون در ادرار (هماتوری): ادرار ممکن است صورتی، قرمز یا به رنگ نوشابه کولا باشد. این نشانه خونریزی خفیف در دیواره مثانه است.

درد لگنی در زنان

زنان اغلب در مرکز لگن و اطراف استخوان شرمگاهی احساس فشار یا گرفتگی می‌کنند. این درد می‌تواند مبهم و مداوم باشد و گاهی با دردهای قاعدگی اشتباه گرفته می‌شود.

علائم خطرناک: وقتی عفونت به کلیه‌ها می‌رسد

اگر باکتری‌ها از مثانه عبور کرده و از طریق لوله‌های حالب به کلیه‌ها برسند، وضعیت از "آزاردهنده" به "اورژانسی" تغییر می‌کند. عفونت کلیه (پیلونفریت) جدی است و می‌تواند باعث آسیب دائمی به کلیه یا ورود عفونت به خون (سپتیسمی) شود.

علائم عفونت کلیه متفاوت و شدیدتر هستند:

• تب بالا و لرز: برخلاف عفونت مثانه که معمولاً تب ندارد، عفونت کلیه با تب بالای ۳۸ درجه و لرز شدید همراه است.
• درد پهلو و کمر: دردی عمیق در قسمت بالایی کمر یا پهلوها (درست زیر دنده‌ها) که با تغییر وضعیت بدن هم بهبود نمی‌یابد.
• تهوع و استفراغ: عفونت سیستمیک باعث می‌شود معده بهم بریزد.
• بی‌حالی و گیجی: احساس ضعف شدید و بیماری کلی.

تفاوت علائم عفونت ادراری در افراد مختلف

یکی از نکات مهم این است که بدانیم علائم عفونت ادراری در افراد مختلف، متفاوت است.

۱. علائم عفونت ادراری در زنان

زنان به دلیل آناتومی خاص خود (مجرای ادرار کوتاه‌تر)، بسیار بیشتر از مردان مستعد عفونت هستند. علائم در زنان معمولاً همان ۵ موردی است که در بالا اشاره شد. همچنین رابطه جنسی یکی از محرک‌های اصلی بروز علائم در زنان است (که به آن سیستیت ماه عسل می‌گویند).

۲. علائم عفونت ادراری در مردان

عفونت ادراری در مردان جوان نادر است. اگر مردی دچار علائم شود، معمولاً نشان‌دهنده یک مشکل زمینه‌ای مانند سنگ کلیه یا بزرگی پروستات است. علائم اختصاصی شامل درد در ناحیه رکتوم (مقعد) یا درد هنگام انزال است.

۳. علائم عفونت ادراری در کودکان و نوزادان

تشخیص عفونت ادراری در کودکان سخت است چون نمی‌توانند درد خود را بیان کنند. والدین باید در موارد زیر دقت و توجه کنند:

• تب بدون دلیل مشخص (مهم‌ترین علامت در نوزادان).
• بوی بد ادرار یا پوشک.
• بی‌قراری و گریه هنگام ادرار کردن.
• شب‌ادراری ناگهانی: کودکی که قبلاً کنترل ادرار داشته، ناگهان رختخوابش را خیس می‌کند.
• بی‌اشتهایی و استفراغ.

۴. علائم عفونت ادراری در سالمندان

این بخش بسیار حیاتی است. در افراد مسن، عفونت ادراری اغلب بدون تب و بدون سوزش ادرار ظاهر می‌شود!

• گیجی و هذیان: ناگهان فرد دچار حواس‌پرتی شدید، فراموشی یا تغییر رفتار می‌شود. بسیاری از خانواده‌ها فکر می‌کنند این نشانه زوال عقل یا آلزایمر است، در حالی که فقط یک عفونت ادراری ساده است.
• خستگی مفرط و افتادن‌های مکرر.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

قانون کلی این است: هرگز خوددرمانی نکنید. در موارد زیر حتما به پزشک مراجعه کنید اگر:

1. باردار هستید (عفونت ادراری در بارداری می‌تواند باعث زایمان زودرس شود).
2. تب، لرز یا کمردرد دارید (احتمال عفونت کلیه).
3. خون در ادرار می‌بینید.
4. علائم در کودکتان ظاهر شده است.
5. مرد هستید (چون عفونت در مردان پیچیده‌تر است).

تشخیص و درمان عفونت ادراری

پزشک معمولاً با یک آزمایش ادرار ساده (Urinalysis) وجود گلبول‌های سفید، قرمز و باکتری را بررسی می‌کند. در موارد پیچیده‌تر، "کشت ادرار" انجام می‌شود تا نوع دقیق باکتری مشخص شود.

درمان: شاه‌کلید درمان عفونت ادراری، آنتی‌بیوتیک است. نوع و دوز آنتی‌بیوتیک بسته به شدت عفونت متفاوت است. نکته مهم: حتی اگر بعد از دو روز مصرف دارو علائم شما برطرف شد، دوره درمان را کامل کنید تا از بازگشت عفونت و مقاوم شدن باکتری‌ها جلوگیری کنید.

درمان خانگی عفونت ادراری

درمان خانگی عفوت ادراری به روشهای زیر امکان پذیر است اما در نظر داشته باشید روند درمان باید زیر نظر پزشک دنبال گردد:

• آب فراوان بنوشید: نوشیدن آب مثل سیفون عمل می‌کند و باکتری‌ها را قبل از اینکه فرصت چسبیدن به دیواره مثانه پیدا کنند، به بیرون می‌راند.
• آب ذغال‌اخته: تحقیقات نشان داده ترکیبات موجود در آب ذغال اخته می‌تواند از چسبیدن باکتری E. coli به دیواره مثانه جلوگیری کند.
• تخلیه کامل مثانه: هرگز ادرار خود را نگه ندارید.
• رعایت بهداشت (ویژه بانوان): همیشه شستشو را از جلو به عقب انجام دهید.
• پرهیز از محرک‌ها: قهوه، الکل و غذاهای تند می‌توانند مثانه ملتهب را تحریک کنند.

جمع‌بندی

شناخت علائم عفونت ادراری اولین خط دفاعی شماست. از سوزش و تکرر ادرار گرفته تا علائم خاموش در سالمندان، بدن ما همیشه قبل از وخیم شدن اوضاع هشدار می‌دهد. اگرچه درمان این بیماری با آنتی‌بیوتیک ساده و سریع است، اما نادیده گرفتن آن می‌تواند عواقب سنگینی داشته باشد. سلامتی خود را با نوشیدن آب کافی و توجه به تغییرات بدن بیمه کنید.

سوالات متداول درباره علائم عفونت اداری (FAQ)