علائم عفونت ادراری در کودکان؛ راهنمای جامع تشخیص، علل و درمان فوری (۲۰۲۶)

علائم عفونت ادراری در کودکان (UTI) یکی از چالش‌برانگیزترین بیماری‌های دوران کودکی است عفونت ادراری در حقیقت بسیار شایع است، اما تشخیص آن به‌ویژه در سنین پایین دشوار است. والدین اغلب با نگرانی می‌پرسند که چرا فرزندشان بی‌دلیل تب می‌کند یا چرا دوباره رختخواب خود را خیس کرده است. شناخت علائم عفونت ادراری در کودکان اولین و مهم‌ترین گام برای جلوگیری از آسیب‌های جبران‌ناپذیر کلیوی است.

در این مقاله از آزمایشگاه رایان، ما نه تنها به بررسی دقیق نشانه‌ها می‌پردازیم، بلکه به سوالات مهمی همچون "عفونت ادراری در کودکان چیست؟" و "آیا عفونت ادراری خطرناک است؟" پاسخ خواهیم داد. با ما همراه باشید.

عفونت ادراری در کودکان چیست؟

برای درک بهتر علائم، ابتدا باید بدانیم عفونت ادراری در کودکان چیست؟. به زبان ساده، دستگاه ادراری (شامل کلیه‌ها، حالب‌ها، مثانه و مجرای دفع) در حالت عادی استریل است. عفونت زمانی رخ می‌دهد که میکروارگانیسم‌ها، که اغلب باکتری‌های روده هستند، از طریق پوست ناحیه تناسلی وارد مجرا شده و شروع به تکثیر کنند.

بر اساس استانداردهای پزشکی ۲۰۲۶، این عفونت به دو دسته تقسیم می‌شود که شناخت تفاوت آن‌ها برای والدین حیاتی است:

1. سیستیت (Cystitis): عفونت محدود به مثانه است و معمولاً با سوزش و تکرر ادرار همراه است.

2. پیلونفریت (Pyelonephritis): عفونت به کلیه‌ها رسیده است. این حالت جدی‌تر است و اغلب با تب بالا و بدحالی عمومی کودک همراه می‌شود.

نکته مهم: عفونت ادراری در کودکان تنها به وجود باکتری محدود نمی‌شود؛ بلکه شامل واکنش التهابی بدن است که اگر کنترل نشود، می‌تواند بافت کلیه را تخریب کند.

آیا عفونت ادراری خطرناک است؟

یکی از پرتکرارترین نگرانی‌های والدین در مطب پزشکان این است: آیا عفونت ادراری خطرناک است؟ پاسخ کوتاه "بله" است، اگر درمان نشود. اما پاسخ دقیق‌تر و علمی‌تر چیست؟

طبق آمارهای منتشر شده در سال ۲۰۲۵، تأخیر در شروع درمان (بیشتر از ۴۸ ساعت پس از شروع تب) می‌تواند منجر به عوارض زیر شود:

• اسکار کلیه: ایجاد زخم‌های دائمی روی بافت کلیه که عملکرد آن را کاهش می‌دهد.

• فشار خون بالا در بزرگسالی: اسکارهای کلیوی دوران کودکی یکی از علل اصلی پرفشاری خون در سنین جوانی هستند.

• نارسایی کلیه: در موارد حاد و تکرار شونده، اگر علت زمینه‌ای برطرف نشود، ممکن است کارکرد کلیه به خطر بیفتد.

• سپسیس (عفونت و مسمومیت خونی): به ویژه در نوزادان زیر ۳ ماه، باکتری می‌تواند وارد جریان خون شده و حیات کودک را تهدید کند.

علت عفونت ادراری کودک چیست؟

برای پیشگیری، باید بدانیم علت عفونت ادراری کودک چیست؟ برخلاف تصور عموم، سرماخوردگی یا نشستن روی زمین سرد باعث عفونت ادراری نمی‌شود. عوامل اصلی عبارتند از:

۱. آناتومی بدن و باکتری‌های روده

شایع‌ترین علت عفونت ادراری کودک چیست؟ نزدیکی مقعد به مجرای ادرار. باکتری‌ها به راحتی مهاجرت می‌کنند. این مسئله در دختران به دلیل کوتاه‌تر بودن مجرای ادرار (حدود ۴ سانتی‌متر) شایع‌تر است.

۲. یبوست

تحقیقات جدید نشان می‌دهد که یبوست مزمن عامل پنهان بسیاری از عفونت‌هاست. روده پر به مثانه فشار می‌آورد، مانع تخلیه کامل ادرار می‌شود و ادرار باقی‌مانده محیط کشتی عالی برای باکتری‌ها می‌سازد.

۳. رفلاکس ادراری

برگشت ادرار از مثانه به کلیه، یک نقص ساختاری است که کودک را مستعد عفونت‌های مکرر کلیه می‌کند.

۴. نگه داشتن ادرار

کودکانی که بازی را به دستشویی رفتن ترجیح می‌دهند، بیشتر در معرض خطر هستند.

علائم عفونت ادراری در کودکان دختر و پسر

علائم بیماری بسته به اینکه فرزند شما دختر است یا پسر، و در چه سنی قرار دارد، متفاوت ظاهر می‌شود. در ادامه به تفکیک به علائم عفونت ادراری در کودکان دختر و پسر می‌پردازیم.

علائم عفونت ادراری در کودکان دختر

آناتومی دختران آن‌ها را مستعدتر می‌کند و علائم معمولاً موضعی‌تر هستند. مهم‌ترین علائم عفونت ادراری در کودکان دختر عبارتند از:

• سوزش و درد هنگام ادرار: کودک ممکن است هنگام ادرار کردن گریه کند یا بگوید "می‌سوزد".

• تکرر ادرار شدید: نیاز به دستشویی رفتن هر ۱۵ دقیقه یکبار، اما با دفع حجم بسیار کم.

• درد در ناحیه زیر شکم: احساس سنگینی یا درد در لگن و بالای مثانه.

• بوی تند و غیرعادی ادرار: اگرچه همیشه نشانه عفونت نیست، اما یکی از شایع‌ترین علائم عفونت ادراری در کودکان دختر محسوب می‌شود.

• خارش یا قرمزی ناحیه تناسلی: گاهی التهاب مجرا باعث خارش می‌شود که نباید با عفونت قارچی اشتباه گرفته شود.

• شب‌ادراری ثانویه: دختری که قبلاً خشک می‌خوابیده، ناگهان شروع به خیس کردن رختخواب می‌کند.

علائم عفونت ادراری در کودکان پسر

در پسران، به ویژه آن‌هایی که ختنه نشده‌اند، علائم ممکن است کمی متفاوت باشد. شناخت علائم عفونت ادراری در کودکان پسر برای تشخیص زودهنگام حیاتی است:

• تب بالا بدون علائم سرماخوردگی: در نوزادان پسر، تب اغلب تنها علامت است.

• جریان ادرار ضعیف یا قطره‌قطره: اگر کودک برای ادرار کردن زور می‌زند، ممکن است دچار انسداد یا التهاب شدید باشد.

• خون در ادرار: ادرار ممکن است به رنگ صورتی، قرمز یا نوشابه مشکی درآید.

• درد پهلو و کمر: در کودکان پسر بزرگتر، درد در ناحیه کلیه (پشت دنده‌ها) شایع است.

• التهاب نوک آلت: در پسران ختنه نشده، قرمزی و تورم پوست ختنه‌گاه می‌تواند یکی از علائم عفونت ادراری در کودکان پسر باشد که نشان‌دهنده تجمع باکتری است.

روش‌های تشخیص و آزمایش‌های ضروری

زمانی که علائم را مشاهده کردید، گام بعدی چیست؟ انجام آزمایش عفونت ادراری کودک با دقت بالا.

آزمایش عفونت ادراری کودک چگونه انجام می‌شود؟

پزشکان در سال ۲۰۲۶ بر روش نمونه‌گیری صحیح تاکید ویژه‌ای دارند. تفسیر نتایج آزمایش عفونت ادراری کودک بدون نمونه‌گیری استریل غیرممکن است.

1. آزمایش کامل ادرار (U/A): بررسی وجود گلبول سفید (WBC)، خون و نیتریت.

2. کشت ادرار (Urine Culture): استاندارد طلایی تشخیص. نوع باکتری و آنتی‌بیوتیک موثر را مشخص می‌کند.

چالش نمونه‌گیری در نوزادان

برای نوزادانی که کنترل ادرار ندارند، استفاده از کیسه ادرار (Urine Bag) برای کشت ادرار دیگر توصیه نمی‌شود زیرا احتمال آلودگی با پوست زیاد است. برای یک آزمایش عفونت ادراری کودک دقیق در این سن، اغلب نیاز به نمونه‌گیری با سوند (کاتتر) است که کاملاً استریل باشد.

درمان عفونت ادراری کودک

درمان باید بلافاصله پس از تشخیص آغاز شود. رویکرد درمانی بسته به جنسیت و شدت بیماری تنظیم می‌شود.

درمان عفونت ادراری در کودکان دختر

تمرکز اصلی در درمان عفونت ادراری در کودکان دختر، علاوه بر حذف باکتری، اصلاح عادات بهداشتی است:

• آنتی‌بیوتیک خوراکی: معمولاً سفالوسپورین‌ها یا کوتریموکسازول برای ۷ تا ۱۰ روز تجویز می‌شود.

• آموزش بهداشت: برای موفقیت درمان عفونت ادراری در کودکان دختر، باید به کودک آموزش داد که شستشو را از "جلو به عقب" انجام دهد تا باکتری‌های مقعد به واژن بازنگردند.

• حمام نشسته ممنوع: در طول درمان، از نشستن کودک در وان کف‌دار پرهیز کنید.

درمان سریع عفونت ادراری در کودکان

والدین همیشه به دنبال درمان سریع عفونت ادراری در کودکان هستند تا درد فرزندشان کاهش یابد. آیا راه میانبری وجود دارد؟

اصول درمان سریع عفونت ادراری در کودکان:

1. شروع فوری آنتی‌بیوتیک: هیچ داروی گیاهی جایگزین آنتی‌بیوتیک نیست. درمان سریع عفونت ادراری در کودکان تنها با مصرف منظم دارو در ساعت دقیق ممکن است. معمولاً بعد از ۴۸ ساعت تب و درد فروکش می‌کند.

2. مایعات فراوان: نوشیدن آب زیاد باعث شستشوی مکانیکی مثانه و دفع سریع‌تر باکتری‌ها می‌شود.

3. مصرف پروبیوتیک‌ها: استفاده از ماست‌های پروبیوتیک در کنار آنتی‌بیوتیک به بازسازی فلور روده کمک کرده و روند بهبود را تسریع می‌کند.

هشدار: قطع خودسرانه دارو پس از بهبود ظاهری علائم، بزرگترین مانع در درمان سریع عفونت ادراری در کودکان است و باعث عود بیماری با باکتری‌های مقاوم می‌شود. همچنین مصرف دارو باید تحت نظر پزشک انجام شود.

پیشگیری از عفونت ادراری در کودک

حال که دانستیم علت عفونت ادراری کودک چیست؟ و چگونه درمان می‌شود، باید راه‌های پیشگیری را بیاموزیم.

• درمان یبوست: مصرف فیبر و ملین‌های مجاز تحت نظر پزشک.

• تخلیه منظم مثانه: هر ۲ تا ۳ ساعت یکبار کودک را به دستشویی بفرستید (تخلیه زمان‌بندی شده).

• لباس زیر نخی: استفاده از لباس‌های گشاد و نخی برای جریان هوا.

• ختنه: در پسران می‌تواند ریسک عفونت را به شدت کاهش دهد.

• مصرف مایعات: تشویق کودک به نوشیدن آب در طول روز.

پرسش‌های متداول درباره عفونت ادراری کودک (FAQ)

جمع‌بندی نهایی

تشخیص علائم عفونت ادراری در کودکان نیازمند دقت و آگاهی والدین است. از تب‌های بی‌دلیل در نوزادان گرفته تا علائم عفونت ادراری در کودکان دختر مانند سوزش و تکرر ادرار، همه نشانه‌هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. به یاد داشته باشید که پاسخ به سوال آیا عفونت ادراری خطرناک است؟ مستقیماً به سرعت عمل شما بستگی دارد.

با انجام به موقع آزمایش عفونت ادراری کودک در یک آزمایشگاه معتبر مانند شیراز و پایبندی به دوره درمان عفونت ادراری در کودکان دختر و پسر، می‌توانید از سلامت کلیه‌های فرزندتان محافظت کنید. درمان سریع عفونت ادراری در کودکان را جدی بگیرید.