علایم کمبود کلسیم | 20 نشانه خطرناک را بشناسید (2026)

علایم کمبود کلسیم معمولاً با گرفتگی عضلات، گزگز دست و پا، خستگی مداوم و در موارد شدید با اختلال ضربان قلب یا تشنج ظاهر می‌شود. کلسیم یکی از حیاتی‌ترین مواد معدنی بدن است که علاوه بر ساخت استخوان، در عملکرد قلب، اعصاب و عضلات نقش اساسی دارد. کاهش سطح کلسیم خون (هیپوکلسمی) می‌تواند تدریجی و پنهان یا ناگهانی و خطرناک باشد.

در این مقاله از آزمایشگاه رایان شیراز، به‌صورت علمی و کاربردی، تمام نشانه‌های اولیه تا علایم اورژانسی کمبود کلسیم را بررسی می‌کنیم.

کمبود کلسیم چیست و چه زمانی رخ می‌دهد؟

کمبود کلسیم یا هیپوکلسمی زمانی اتفاق می‌افتد که سطح کلسیم سرم خون به کمتر از محدوده طبیعی (حدود ۸.۶ mg/dL) برسد. بدن برای جبران این کاهش، کلسیم را از استخوان‌ها آزاد می‌کند؛ بنابراین در موارد مزمن، سلامت استخوان به‌تدریج آسیب می‌بیند.

🔬 مطالعات منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نشان داده‌اند که کمبود خفیف و مزمن کلسیم در سالمندان اغلب بدون علامت است اما با افزایش ریسک شکستگی همراه است.

علایم کمبود کلسیم در بزرگسالان

علایم بسته به شدت کاهش کلسیم، سرعت افت و شرایط زمینه‌ای متفاوت است.

۱. علایم عصبی ـ عضلانی (شایع‌ترین نشانه‌ها)

این دسته از علایم معمولاً اولین هشدار بدن هستند:

• گرفتگی و اسپاسم عضلات (به‌ویژه ساق پا)
• انقباض دردناک انگشتان دست
• لرزش عضلات
• گزگز و بی‌حسی اطراف دهان
• خواب‌رفتگی دست و پا

در کمبود شدید، ممکن است پدیده‌ای به نام تتانی رخ دهد؛ یعنی انقباض پایدار و دردناک عضلات.

۲. علایم قلبی

کلسیم برای انقباض عضله قلب ضروری است. کاهش شدید آن می‌تواند منجر به:

• ضربان نامنظم قلب (آریتمی)
• کاهش فشار خون
• ضعف عضله قلب
• در موارد حاد: نارسایی قلبی

به همین دلیل، هیپوکلسمی شدید یک وضعیت بالقوه اورژانسی محسوب می‌شود.

۳. علایم روانی و شناختی

کمبود کلسیم تنها یک مشکل استخوانی نیست. مطالعات نوروبیولوژیک اخیر نشان می‌دهند تغییرات سطح کلسیم می‌تواند روی انتقال‌دهنده‌های عصبی اثر بگذارد. نشانه‌ها شامل:

• خستگی مزمن
• تحریک‌پذیری
• اضطراب
• افسردگی
• اختلال تمرکز
• مه‌آلودگی ذهنی

۴. علایم پوستی، مو و ناخن

در کمبود طولانی‌مدت ممکن است مشاهده شود:

• خشکی شدید پوست
• شکنندگی ناخن
• پوسته‌پوسته شدن پوست
• ریزش مو

این علایم بیشتر در کمبود مزمن و همراه با کمبود ویتامین D دیده می‌شوند.

۵. علایم استخوانی و دندانی

در صورت تداوم کمبود:

• کاهش تراکم استخوان
• استئوپنی
• پوکی استخوان
• افزایش خطر شکستگی
• پوسیدگی زودرس دندان‌ها

در زنان یائسه و سالمندان این خطر چند برابر است.

علایم کمبود کلسیم در کودکان

در کودکان، کمبود شدید می‌تواند باعث:

• تأخیر رشد
• ضعف دندان‌ها
• تحریک‌پذیری
• تشنج

در نوزادان، هیپوکلسمی ممکن است با بی‌قراری و حرکات غیرطبیعی بروز کند.

درمان کمبود کلسیم در کودکان

درمان کمبود کلسیم در کودکان باید تحت نظر پزشک انجام شود، زیرا رشد استخوانی در این سنین بسیار حساس است. مراحل درمان شامل:

• مکمل کلسیم متناسب با سن کودک
• تأمین ویتامین D کافی (نور خورشید یا مکمل)
• اصلاح رژیم غذایی
• بررسی بیماری‌های زمینه‌ای مانند سوءجذب

در موارد شدید که کودک دچار تشنج یا اسپاسم عضلانی باشد، درمان فوری در بیمارستان ضروری است.

علایم اورژانسی کمبود کلسیم

در صورت مشاهده موارد زیر باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد:

• تشنج
• اسپاسم حنجره و مشکل تنفس
• بی‌هوشی
• اختلال شدید ضربان قلب

این وضعیت بیشتر در بیماران کلیوی، بعد از جراحی تیروئید/پاراتیروئید یا در کمبود شدید ویتامین D دیده می‌شود.

چه کسانی بیشتر در معرض کمبود کلسیم هستند؟

• زنان پس از یائسگی
• سالمندان
• افراد با کمبود ویتامین D
• بیماران کلیوی
• افراد با سوءجذب روده‌ای
• افرادی که لبنیات مصرف نمی‌کنند
• مصرف‌کنندگان طولانی‌مدت برخی داروها (مانند کورتون‌ها)

چگونه کمبود کلسیم تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص با آزمایش خون انجام می‌شود:

• کلسیم تام
• کلسیم یونیزه
• ویتامین D
• هورمون پاراتیروئید
• منیزیم

گاهی بررسی تراکم استخوان (DEXA) نیز توصیه می‌شود.

درمان سریع کمبود کلسیم در زنان

درمان سریع کمبود کلسیم در زنان به شدت کمبود بستگی دارد. در موارد خفیف، مکمل کلسیم خوراکی همراه با ویتامین D معمولاً کافی است. در موارد شدید یا علامت‌دار، ممکن است تزریق وریدی کلسیم در بیمارستان لازم باشد.

اقدامات درمانی شامل:

• مصرف مکمل کلسیم (طبق تجویز پزشک)
• اصلاح کمبود ویتامین D
• افزایش مصرف منابع غذایی غنی از کلسیم (لبنیات، بادام، سبزیجات برگ سبز)
• فعالیت بدنی منظم برای تقویت استخوان

در زنان یائسه، مدیریت هورمونی نیز ممکن است در برخی موارد مدنظر قرار گیرد.

میزان نرمال کلسیم در زنان

میزان نرمال کلسیم در زنان معمولاً بین ۸.۶ تا ۱۰.۲ میلی‌گرم در دسی‌لیتر خون است. این محدوده ممکن است بسته به آزمایشگاه کمی متفاوت باشد.

در زنان باردار یا یائسه، تفسیر نتایج باید با توجه به شرایط هورمونی و سطح ویتامین D انجام شود. پایین‌تر یا بالاتر بودن این عدد نیازمند بررسی بیشتر توسط پزشک است.

​تفاوت علایم کمبود کلسیم خفیف و شدید

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر هر یک از موارد زیر را دارید، بررسی سطح کلسیم ضروری است:

• گرفتگی‌های مکرر بدون علت
• سابقه پوکی استخوان
• ضعف و خستگی غیرقابل توضیح
• علایم عصبی همراه با بی‌حسی

آزمایش کلسیم خون ناشتا

آزمایش کلسیم خون ناشتا معمولاً برای بررسی سطح کلسیم سرم انجام می‌شود و در اغلب موارد نیاز به ناشتایی طولانی ندارد، مگر اینکه هم‌زمان آزمایش‌های متابولیک دیگر نیز درخواست شده باشد.

این آزمایش به پزشک کمک می‌کند موارد زیر را بررسی کند:

• کمبود کلسیم (هیپوکلسمی)
• بالا بودن کلسیم (هیپرکلسمی)
• عملکرد پاراتیروئید
• وضعیت ویتامین D

نتیجه آزمایش معمولاً طی یک روز آماده می‌شود.

آزمایش کلسیم برای چیست؟

این آزمایش برای ارزیابی سلامت استخوان، عملکرد غدد پاراتیروئید، بررسی بیماری‌های کلیوی و تشخیص اختلالات متابولیک انجام می‌شود.

پزشک ممکن است در شرایط زیر آزمایش کلسیم تجویز کند:

• گرفتگی‌های مکرر عضلانی
• پوکی استخوان
• سنگ کلیه
• اختلال ضربان قلب
• پیگیری برخی سرطان‌ها

این آزمایش یکی از تست‌های پایه در چکاپ‌های متابولیک محسوب می‌شود.

​پرسش‌های متداول درباره علایم کمبود کلسیم (FAQ)

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری نهایی

علایم کمبود کلسیم می‌تواند از نشانه‌های ساده‌ای مانند گرفتگی عضلات تا وضعیت‌های خطرناکی مانند تشنج متغیر باشد. نکته مهم این است که بسیاری از موارد کمبود مزمن بدون علامت واضح هستند اما در بلندمدت سلامت استخوان و قلب را تهدید می‌کنند.

اگر در گروه‌های پرخطر قرار دارید یا علایم مشکوک دارید، انجام یک آزمایش خون ساده در آزمایشگاه معتبر مانند رایان شیراز، می‌تواند از عوارض جدی آینده جلوگیری کند.