علائم مسمومیت بارداری؛ نشانههای خطری که هر مادری باید بداند
حقایق کلیدی درباره مسمومیت بارداری
- این عارضه تقریباً ۵ تا ۸ درصد از تمام بارداریها را تحت تأثیر قرار میدهد.
- شروع آن معمولاً پس از هفته بیستم بارداری (ماه پنجم به بعد) است.
- فشار خون بالا و دفع پروتئین در ادرار، دو نشانه قطعی و اصلی برای تشخیص آن هستند.
- در بسیاری از موارد، این بیماری میتواند کاملاً بدون علامت و پنهان باشد.
مسمومیت بارداری یا پرهاکلامپسی چیست؟
مسمومیت بارداری (که در اصطلاح پزشکی به آن پرهاکلامپسی میگویند) یک عارضه بسیار جدی در دوران بارداری است. این مشکل با بالا رفتن ناگهانی فشار خون و آسیب به اندامهای حیاتی مادر — بهویژه کبد و کلیهها — خود را نشان میدهد. این بیماری معمولاً پس از هفته بیستم بارداری آغاز میشود، اما در موارد نادری ممکن است حتی پس از زایمان نیز بروز کند.
اگر مسمومیت بارداری زود تشخیص داده نشود، میتواند عواقب خطرناکی برای مادر و جنین داشته باشد. آگاهی مادران باردار از نشانههای این بیماری، تفاوت بزرگی میان یک زایمان ایمن و یک وضعیت اورژانسی تهدیدکننده حیات ایجاد میکند.
مسمویت بارداری میتواند بدون هیچ علامت آشکاری پیشرفت کند. احساس سلامت کامل دلیل بر عدم وجود بیماری نیست؛ به همین دلیل انجام مراقبتهای منظم دوران بارداری (شامل اندازهگیری فشار خون و آزمایش ادرار) بسیار ضروری و مهم است.
علائم اولیه مسمومیت در بارداری چیست؟
تشخیص زودهنگام اولین علائم مسمومیت بارداری، مهمترین مرحله برای پیشگیری از عوارض آن است. در جدول زیر اولین نشانههای مسمومیت بارداری که در صورت مشاهده آنها باید فوراً با پزشک خود مشورت کنید، آورده شده است:
| نشانه یا علامت | توضیحات و هشدارها |
|---|---|
| فشار خون بالا | اندازهگیریهای مکرر ۱۴۰/۹۰ میلیمتر جیوه یا بالاتر |
| پروتئین در ادرار | از طریق آزمایشهای معمول ادرار در ویزیتهای دوران بارداری تشخیص داده میشود (پروتئینوری) |
| تورم ناگهانی | تورم و پف غیرعادی در صورت، دور چشمها و دستها — که فراتر از تورم طبیعی دست و پای دوران بارداری است |
| افزایش وزن سریع | افزایش وزن بیش از ۱ تا ۲.۵ کیلوگرم در یک هفته به دلیل تجمع و احتباس مایعات در بدن |
| سردردهای مداوم | سردردهای شدیدی که به مسکنهای معمولی پاسخ نمیدهند و مدام تکرار میشوند |
🤖 تفسیر هوشمند آزمایش ادرار بارداری
آیا فشار خون خود را اندازه گرفتهاید یا جواب آزمایش ادرار (برای بررسی پروتئین) دارید؟ نتایج را در دستیار هوشمند رایان وارد کنید تا سیستم هوش مصنوعی ما توصیههای اولیه را به شما ارائه دهد.
علائم شدید و خطرناک مسمویت بارداری
اگر بیماری پیشرفت کند، علائم ترسناکتری بروز میکنند. در صورت تجربه هر یک از علائم شدید مسمومیت بارداری زیر، فوراً به نزدیکترین اورژانس بیمارستان مراجعه کنید:
علائم عصبی و مغزی
- سردردهای شدید و کوبنده که با استراحت و دارو بهتر نمیشوند
- اختلالات بینایی: تاری دید، حساسیت به نور، دیدن جرقهها یا نقاط نورانی، و حتی از دست دادن موقت بینایی
- احساس گیجی شدید یا تغییر در سطح هوشیاری
علائم تنفسی
- تنگی نفس — که ممکن است نشانه ادم ریوی (تجمع مایع در ریهها) باشد
- دشواری در نفس کشیدن به ویژه هنگام دراز کشیدن
علائم شکمی و داخلی
- درد در قسمت بالای شکم — معمولاً درد شدید زیر دندههای سمت راست (که نشاندهنده درگیری کبد است)
- تهوع و استفراغ ناگهانی در سهماهه دوم یا سوم بارداری
- کاهش شدید حجم ادرار — نشانهای از اختلال در عملکرد کلیهها
علائم مرتبط با خون
- کاهش پلاکت خون (ترومبوسیتوپنی) — که از طریق آزمایش خون (CBC) تشخیص داده میشود
- کبودی آسان روی پوست یا خونریزی غیرعادی لثه و بینی
عوارض مسمومیت بارداری: تشنج (اکلامپسی) و سندرم هلپ (HELLP)
اگر مسمومیت بارداری بهموقع کنترل و درمان نشود، میتواند به دو وضعیت بسیار خطرناک تبدیل شود:
⚡ تشنج بارداری (اکلامپسی)
اکلامپسی زمانی رخ میدهد که فشار خون بالا باعث شروع تشنج در مادر باردار شود. این وضعیت میتواند باعث آسیب مغزی، کما یا حتی مرگ مادر و نوزاد شود و یک وضعیت اورژانسی پزشکی به شمار میرود.
🔬 سندرم هلپ (HELLP)
سندرم هلپ فرم بسیار شدیدی از مسمومیت بارداری است که مخفف سه عارضه خطرناک است:
H: همولیز (تخریب و تجزیه گلبولهای قرمز خون)
EL: افزایش آنزیمهای کبدی (آسیب به کبد)
LP: کاهش تعداد پلاکتها (مشکل در لخته شدن خون)
سندرم هلپ میتواند به سرعت برق و باد و حتی بدون علائم کلاسیک مسمومیت بارداری بروز کند. در صورت مشاهده هر درد غیرعادی در شکم یا احساس بیماری شدید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
آموزش کنترل فشار خون در بارداری
مشاهده در اینستاگرامدر پیج اینستاگرام آزمایشگاه رایان، پزشکان متخصص ما درباره روشهای پیشگیری از مسمومیت بارداری و نحوه صحیح اندازهگیری فشار خون در خانه ویدئوهای آموزشی مفیدی تهیه کردهاند.
مشاهده ویدئوهاآیا مسمومیت بارداری میتواند بدون علامت باشد؟
بله. این ویژگی، مسمومیت بارداری را به یک «قاتل خاموش» تبدیل میکند. بسیاری از زنان مبتلا به مسمومیت بارداری احساس کاملاً طبیعی دارند، در حالی که فشار خون درون رگهایشان بالاست و کبد و کلیههای آنها تحت فشار شدیدی قرار دارد.
به همین دلیل است که معاینات و چکاپهای منظم ماهانه در دوران بارداری — که شامل اندازهگیری فشار خون و دادن آزمایش ادرار است — به هیچ وجه نباید پشت گوش انداخته شود.
مسمومیت بارداری بعد از زایمان
بسیاری فکر میکنند با تولد نوزاد خطر رفع میشود، اما مسمومیت بارداری همیشه با زایمان پایان نمییابد. مسمومیت بارداری پس از زایمان عارضهای است که میتواند در بازه زمانی ۴۸ ساعت تا ۶ هفته پس از زایمان ظاهر شود. علائم آن شامل موارد زیر است:
- سردردهای شدید پس از زایمان که رفع نمیشوند
- تغییرات و تاری دید
- درد در قسمت بالای شکم
- تورم در صورت، دستها و پاها
- فشار خون بالا
- تشنج (اکلامپسی پس از زایمان)
اگر در هفتههای اول پس از زایمان، هر یک از این علائم را تجربه کردید، تصور نکنید صرفاً خستگی زایمان است. فوراً با پزشک خود تماس بگیرید یا به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
چه کسانی در معرض خطر مسمومیت بارداری هستند؟
شناخت عوامل خطر به شما کمک میکند تا با دقت بیشتری وضعیت خود را پایش کنید. اگر یک یا چند مورد از عوامل زیر در شما وجود دارد، حتماً از همان ماههای اول پزشک خود را مطلع سازید:
چه زمانی باید با پزشک یا اورژانس تماس بگیریم؟
هرگز برای تماس با پزشک خجالت نکشید؛ احتیاط همیشه شرط عقل است. در صورت تجربه هر یک از موارد زیر بدون فوت وقت اقدام کنید:
🚨 نشانههای مسمومیت بارداری خطرناک
- فشار خون دستگاه شما عدد ۱۴۰ روی ۹۰ (یا بالاتر) را نشان میدهد.
- سردرد شدیدی گرفتهاید که با خوردن استامینوفن ساده بهتر نمیشود.
- جلوی چشمهایتان نقاط نورانی میرقصند یا دیدتان تار شده است.
- درد شدیدی زیر دندههای سمت راست شکمتان احساس میکنید.
- صبح از خواب بیدار شدهاید و صورت و دستهایتان به شدت ورم کرده است.
- نفس کشیدن برایتان سخت شده است.
- طی چند روز، ناگهان وزن زیادی (به دلیل ورم آب) اضافه کردهاید.
- احساس میکنید حرکات و لگد زدن جنین در شکمتان کاهش یافته است.
معطل نکنید! با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس زایشگاه بروید اگر دچار تشنج شدید، هوشیاری خود را از دست دادید یا دچار تنگی نفس بسیار شدید شدید.
مطالعه این مقالات را نیز به شما مادران عزیز توصیه میکنیم
پرسشهای متداول درباره مسمومیت بارداری (FAQ)
اولین علائم مسمومیت بارداری چیست؟
نخستین نشانهها معمولاً فشار خون بالا (۱۴۰/۹۰ میلیمتر جیوه یا بالاتر) و وجود پروتئین در ادرار هستند که هر دو در ویزیتهای معمول دوران بارداری شناسایی میشوند. علائم ظاهری قابل مشاهده برای مادر ممکن است شامل تورم ناگهانی دست و صورت، افزایش وزن سریع و سردردهای مداوم باشند.
مسمومیت بارداری چه حسی دارد؟
بسیاری از زنان مسمومیت بارداری (پرهاکلامپسی) را به صورت یک سردرد شدید و بیوقفه همراه با اختلالات و تاری دید و درد در قسمت بالای شکم توصیف میکنند. با این حال، برخی زنان هیچ حس و علامتی ندارند، که این موضوع غربالگری و آزمایشهای منظم را بسیار حیاتی میسازد.
آیا مسمومیت بارداری میتواند ناگهانی ظاهر شود؟
بله. پرهاکلامپسی میتواند بهتدریج پیشرفت کند یا بهطور کاملاً ناگهانی و حتی طی چند ساعت در بدن مادر ظاهر شود. به همین دلیل هر علامت جدید یا درد غیرعادی در دوران بارداری باید فوراً به پزشک گزارش شود.
مسمومیت بارداری معمولاً از هفته چندم شروع میشود؟
این عارضه معمولاً پس از هفته بیستم بارداری (از ماه پنجم به بعد) ظاهر میشود و بیشترین میزان بروز و اوج خطر آن در سهماهه سوم است. البته در شرایطی ممکن است در حین زایمان یا حتی در روزهای پس از آن نیز رخ دهد.
آیا مسمومیت بارداری برای جنین و نوزاد خطرناک است؟
بله. تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین بسیار خطرناک است و باعث میشود جریان خون به جفت محدود شود؛ این اتفاق میتواند منجر به کاهش رشد جنین و وزن کم هنگام تولد، زایمان زودرس، جدا شدن زودرس جفت و متاسفانه در موارد بسیار شدید مردهزایی شود.
پرهاکلامپسی چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص قطعی شامل پایش منظم فشار خون، آنالیز آزمایش ادرار (برای بررسی دفع پروتئین)، آزمایشهای خون (بررسی آنزیمهای کبد، تعداد پلاکت خون، و عملکرد کلیه) و مانیتورینگ قلب جنین و سونوگرافی برای ارزیابی سلامت نوزاد است.
آزمایشگاه تشخیص طبی و پاتوبیولوژی رایان شیراز
مجهزترین مرکز برای انجام آزمایشهای چکاپ بارداری، اندازهگیری دفع پروتئین ادرار (۲۴ ساعته) و بررسی دقیق سلامت مادر و جنین.
آدرس: شیراز، معدل غربی، حدفاصل فلسطین و هفت تیر، پلاک ۱۸۰
