علائم دیابت بارداری: راهنمای کامل تشخیص و کنترل قند حاملگی

دیابت بارداری (یا قند بارداری که اصطلاح رایجتری است) نوعی افزایش قند خون است که برای اولین بار در دوران بارداری تشخیص داده می‌شود. این وضعیت بر اثر مقاومت به انسولین ایجاد می‌شود. هورمون‌های جفت باعث این مقاومت می‌شوند. معمولاً در سه‌ماهه دوم و سوم بارداری رخ می‌دهد و اغلب پس از زایمان برطرف می‌شود.

علائم دیابت بارداری گاهی نامحسوس هستند. بسیاری از زنان باردار متوجه این نشانه‌ها نمی‌شوند. اما تشنگی زیاد، ادرار مکرر و خستگی غیرطبیعی از نشانه‌های مهم دیابت بارداری هستند. پزشک معمولاً در هفته ۲۴ تا ۲۸ بارداری آزمایش قند خون را تجویز می‌کند. کنترل قند خون در بارداری برای سلامت مادر و جنین بسیار حیاتی است. در این مقاله از آزمایشگاه رایان شیراز، علائم، روش‌های تشخیص و درمان قند بارداری را بررسی می‌کنیم.

دیابت بارداری چیست؟

دیابت بارداری چیست و چرا رخ می‌دهد؟

اگر بخواهیم درباره دیابت بارداری صحبت کنیم ابتدا باید فرایند و چرخه سوخت و ساز بدن را مرور کنیم. بدن غذا را به گلوکز (قند) تبدیل می‌کند. گلوکز سوخت اصلی سلول‌های بدن است. پانکراس (لوزالمعده) هورمونی به نام انسولین ترشح می‌کند. انسولین مانند یک کلید عمل می‌کند. این هورمون گلوکز را وارد سلول‌ها می‌کند. اتفاقی که در دوران بارداری می افتد این است که در این دوران، جفت هورمون‌های مختلفی تولید می‌کند. این هورمون‌ها اثر انسولین را مسدود می‌کنند و در نتیجه حالتی با نام مقاومت به انسولین رخ میدهد.

پانکراس باید انسولین بیشتری بسازد تا این مقاومت را شکست دهد. گاهی پانکراس از عهده این کار برنمی‌آید. در نتیجه قند خون در خون جمع می‌شود. پزشک به این حالت دیابت بارداری می‌گوید. این اتفاق معمولاً در هفته ۲۴ تا ۲۸ بارداری رخ می‌دهد. سازمان جهانی بهداشت (WHO) این بیماری را در دسته بیماریهای مهم قرار داده است.

چرا برخی زنان به دیابت بارداری دچار میشوند؟

برخی زنان بیشتر در معرض این بیماری هستند. دلایل ابتلا به دیابت بارداری شامل موارد زیر است:

• اضافه‌وزن یا چاقی قبل از بارداری
• سن بالای ۳۵ سال
• سابقه خانوادگی دیابت نوع ۲
• سابقه دیابت بارداری در بارداری قبلی
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)

علائم دیابت بارداری چیست؟

علائم رایج قند خون بارداری

سوال: دیابت بارداری چه علائمی دارد؟

پاسخ کوتاه: تشنگی شدید، تکرر ادرار و خستگی بیش از حد شایع‌ترین نشانه‌های دیابت حاملگی هستند.

توضیح: بسیاری از زنان باردار این علائم را به بارداری نسبت می‌دهند. اما شدت این علائم در دیابت بارداری بیشتر است. شما باید به تغییرات بدن خود دقت کنید. در ادامه لیست کامل علائم را بررسی می‌کنیم:

• تشنگی زیاد: کلیه‌ها برای دفع قند اضافی به آب بیشتری نیاز دارند. این موضوع باعث کم‌آبی بدن می‌شود. مادر احساس تشنگی شدیدی می‌کند.
• ادرار مکرر: کلیه‌ها قند اضافی را از خون فیلتر می‌کنند. این قند همراه با ادرار دفع می‌شود. بنابراین تعداد دفعات ادرار زیاد می‌شود.
• خستگی غیرطبیعی: گلوکز به داخل سلول‌ها وارد نمی‌شود. سلول‌ها انرژی کافی ندارند. مادر دائماً احساس خستگی و ضعف می‌کند.
• تاری دید گاه‌گاهی: تغییرات مایعات بدن روی عدسی چشم تاثیر می‌گذارد. عدسی چشم متورم می‌شود. این حالت باعث تاری دید موقت می‌شود.
• عفونت‌های مکرر: قند محیط مناسبی برای رشد قارچ و باکتری است. عفونت واژن و مجاری ادراری در مادران مبتلا زیاد دیده می‌شود.
• احساس گرسنگی شدید: سلول‌های بدن گرسنه‌اند. مغز سیگنال غذا خوردن می‌فرستد. مادر حتی بعد از غذا خوردن احساس گرسنگی می‌کند.

علائمی که نباید نادیده گرفت

برخی از نشانه‌های دیابت بارداری نیازمند مراجعه فوری به پزشک هستند. این علائم نشان‌دهنده افزایش خطرناک قند خون هستند. اگر این علائم را داشتید، منتظر نمانید.

• کاهش وزن ناگهانی: با وجود غذای زیاد، وزن مادر کم می‌شود. بدن به جای قند، چربی را می‌سوزاند. این حالت برای جنین خطرناک است.
• تهوع و استفراغ شدید: این حالت با صبحگاهی بارداری فرق دارد. تهوع در سه‌ماهه دوم یا سوم رخ می‌دهد. این علامت ممکن است نشان‌دهنده کتواسیدوز باشد. (تجمع اسید در خون).
• تنفس سریع و عمیق: بدن سعی می‌کند اسید خون را کاهش دهد. مادر دچار تنگی نفس می‌شود.

اگر این علائم را داشتید، فوراً با متخصص زنان تماس بگیرید. این نشانه‌ها ممکن است به عوارض دیابت بارداری برای جنین منجر شوند.

تفاوت علائم دیابت بارداری با دیابت نوع ۲

علائم این دو بیماری بسیار شبیه هم هستند. اما زمان شروع و علت آن‌ها متفاوت است. دیابت بارداری فقط در دوران حاملگی ایجاد می‌شود. دیابت نوع ۲ ممکن است قبل از بارداری وجود داشته باشد. پزشک در هفته‌های اول بارداری آزمایش قند ناشتا می‌دهد. این آزمایش دیابت نوع ۲ را رد می‌کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

شما باید در هفته ۲۴ تا ۲۸ بارداری حتماً آزمایش قند را انجام دهید. اما اگر علائم دیابت بارداری را زودتر داشتید، منتظر نمانید. به پزشک خود اطلاع دهید. پزشک ممکن است تست غربالگری را زودتر تجویز کند.

در هر ویزیت بارداری، پرستار ادرار شما را بررسی می‌کند. اگر قند در ادرار باشد، پزشک هشدار می‌دهد. همچنین اگر وزن جنین در سونوگرافی زیاد باشد، پزشک به دیابت شک می‌کند. به تغییرات بدن خود گوش دهید. تشنگی و ادرار مکرر را نادیده نگیرید. کنترل قند خون در بارداری از عوارض خطرناک جلوگیری می‌کند. هرگز خودسرانه دارو مصرف نکنید.

آزمایش دیابت و قند بارداری

تشخیص دیابت بارداری با آزمایش خون انجام می‌شود. کالج متخصصین زنان و زایمان آمریکا (ACOG) دو روش اصلی را معرفی کرده است. پزشک معمولاً تست GCT و GTT در بارداری را تجویز می‌کند.

۱. تست تحمل گلوکز یک‌ساعته (GCT)

این یک آزمایش غربالگری است. شما نیازی به ناشتا بودن ندارید. پزشک یا آزمایشگاه محلول شیرین به شما می‌دهد. شما باید این محلول را در عرض ۵ دقیقه بنوشید. یک ساعت بعد، کارشناس آزمایشگاه خون شما را می‌گیرد. اگر قند خون یک‌ساعته شما بالای ۱۴۰ باشد، نگران نباشید. پزشک آزمایش دوم را برای تایید تجویز می‌کند.

۲. تست تحمل گلوکز سه‌ساعته (GTT)

این تست برای تایید قطعی دیابت بارداری استفاده می‌شود. شما باید ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا بمانید. ابتدا خون ناشتا می‌دهید. سپس محلول قند با غلظت بالاتر می‌نوشید. کارشناس هر ساعت از شما خون می‌گیرد. این کار سه ساعت طول می‌کشد.

پزشک به چهار عدد توجه می‌کند. اگر دو عدد از چهار عدد بالاتر از حد طبیعی بودند، پزشک دیابت بارداری را تایید می‌کند. حدود‌های طبیعی تست GTT به این شکل است:

• قند خون ناشتا: کمتر از ۹۵
• قند خون یک ساعت بعد: کمتر از ۱۸۰
• قند خون دو ساعت بعد: کمتر از ۱۵۵
• قند خون سه ساعت بعد: کمتر از ۱۴۰

پیشگیری و کنترل دیابت بارداری

اگر پزشک دیابت بارداری را تایید کرد، جای نگرانی نیست. شما می‌توانید با روش‌های ساده قند خون خود را کنترل کنید. کنترل قند خون در بارداری از عوارض جنین جلوگیری می‌کند.

دیابت بارداری چی بخوریم؟: رژیم غذایی دیابت بارداری

تغذیه مهم‌ترین بخش درمان است. یک رژیم کم‌قند و پر فیبر بهترین راهکار است. وعده‌های غذایی را به ۶ وعده کوچک تقسیم کنید. این کار باعث نوسان قند خون نمی‌شود.

• کربوهیدرات‌های ساده را حذف کنید. شیرینی، شکلات و نوشابه را نخورید.
• کربوهیدرات‌های پیچیده بخورید. نان سبوس‌دار، عدس و لوبیا انتخاب‌های خوبی هستند.
• فیبر زیاد مصرف کنید. سبزیجات برگ‌سبز و سالاد روزانه میل کنید.
• پروتئین را در هر وعده بگنجانید. تخم‌مرغ، گوشت بدون چربی و مرغ مفید هستند.
• لبنیات کم‌چرب مصرف کنید. شیر و ماست کم‌چرب قند خون را کنترل می‌کنند.

ورزش در بارداری

فعالیت بدنی به کاهش قند خون کمک می‌کند. ورزش باعث می‌شود انسولین بهتر عمل کند. عضلات از گلوکز برای انرژی استفاده می‌کنند.

• روزانه ۳۰ دقیقه پیاده‌روی سبک داشته باشید.
• یوگای بارداری و شنا گزینه‌های بسیار خوبی هستند.
• ورزش را بعد از وعده‌های غذایی اصلی انجام دهید.
• اگر دچار سرگیجه یا درد شدید، ورزش را متوقف کنید. همیشه قبل از شروع ورزش با پزشک مشورت کنید.

درمان خانگی قند بارداری

گاهی رژیم غذایی و ورزش کافی نیست. اگر قند خون با رژیم کنترل نشود، پزشک دارو تجویز می‌کند. پزشک معمولاً ابتدا قرص متفورمین را پیشنهاد می‌دهد. این دارو مقاومت به انسولین را کاهش می‌دهد. در موارد شدیدتر، پزشک انسولین تجویز می‌کند. انسولین از جفت عبور نمی‌کند و برای جنین ایمن است.

پزشک از شما می‌خواهد قند خون را در خانه اندازه بگیرید. شما باید با دستگاه گلوکومتر قند خون را چک کنید. قند خون ناشتا باید زیر ۹۵ باشد. قند خون یک ساعت بعد از غذا باید زیر ۱۴۰ باشد. قند خون دو ساعت بعد از غذا باید زیر ۱۲۰ باشد. این اعداد را در یک دفتر یادداشت کنید. در ویزیت بعدی دفتر را به پزشک نشان دهید.

سوالات متداول درباره علائم دیابت بارداری (FAQ)

جمع‌بندی

دیابت بارداری یک چالش موقت در دوران حاملگی است. با شناخت علائم دیابت بارداری می‌توانید زودتر اقدام کنید. آزمایش‌های دوره‌ای در هفته ۲۴ تا ۲۸ بارداری را جدی بگیرید. رژیم غذایی سالم و ورزش سبک معجزه می‌کنند. اگر قند خون بالا دارید، نگران نباشید. با حمایت تیم درمان، یک بارداری سالم را تجربه خواهید کرد. مراقبت از خود، مراقبت از نوزاد شماست.

اقدام کنید:

اگر نتایج آزمایش قند خون خود را دریافت کرده‌اید، منتظر نمانید. همین امروز با متخصص زنان یا متخصص تغذیه مشورت کنید. برای مطالعه بیشتر درباره "رژیم غذایی دیابت بارداری" و "کنترل وزن در بارداری"، مقالات مرتبط در سایت آزمایشگاه رایان شیراز را مطالعه کنید.